جنایت و مکافات رمان نویسنده روس، فیودور دوستوفسکی است که نخستین بار در سال ۱۸۶۶ در دوازده شماره ماهانه در مجله ادبی «پیک روسیه» و سپس در قالب یک مجلد منتشر شد. این اثر، دومین رمان بلند دوستوفسکی پس از بازگشت از تبعید ده ساله در سیبری و نخستین شاهکار دوره پختگی نویسندگی او به شمار میرود.
داستان جنایت و مکافات بر عذاب روانی و تضادهای اخلاقی رودیون راسکولنیکوف تمرکز دارد؛ دانشجوی سابق و تهیدستی در سن پترزبورگ که نقشهای برای قتل یک رباخوار بیمروت جهت بهدست آوردن پولهایش میکشد و آن را اجرا میکند. راسکولنیکوف استدلال میکند که با پولهای این رباخوار میتواند کارهای خیری انجام دهد تا گناهش را پاک کند و همزمان، دنیا را از شر موجودی انگل و بیارزش برهاند. او همچنین این قتل را برای آزمودن فرضیهای انجام میدهد که بر اساس آن، برخی افراد ذاتاً توانایی انجام چنین کارهایی را دارند و حتی حق دارند که چنین کنند. راسکولنیکوف در چندین جای رمان، با مقایسه خود با ناپلئون بناپارت، اقداماتش را توجیه میکند و معتقد است در مسیر دستیابی به هدفی والاتر، قتل جایز است.